De tijd dat uitwerpselen en urine vanuit treinen rechtstreeks op de sporen belandden, ligt al ver achter ons. De introductie van hygiënische vacuümtoiletten betekende een grote verbetering, maar deze systemen hebben een belangrijk nadeel: de afvalwatertanks moeten bijna dagelijks worden geledigd en de waterreservoirs opnieuw gevuld. Bij lange treinritten dreigen de toiletten buiten gebruik te moeten worden gesteld omdat ze niet tijdig kunnen worden gereinigd. Een nieuw type treintoilet, waarbij het afvalwater tijdens de rit wordt gezuiverd en hergebruikt, biedt uitkomst. Onderhoud van de toiletten hoeft voortaan nog maar eens om de zoveel weken. Met de publicatie van de EuroSpec-richtlijnen in mei 2025 en Europese subsidies voor innovatieve projecten, ontwikkelt waterrecycling in treinen zich van nichetechnologie tot standaard voor het spoor.
De introductie van vacuümtoiletten (CET-systemen) betekende ooit een grote stap vooruit, omdat lozing op het spoor werd voorkomen. Maar de noodzaak om de afvaltanks vrijwel dagelijks te ledigen en de waterreservoirs bij te vullen, heeft beperkingen. Het onderhoud kan plaatsvinden op het moment dat ander onderhoud wordt uitgevoerd (zoals de reiniging van het interieur en exterieur), maar het materieel en het personeel dat hiervoor moet worden ingezet, brengt hoge kosten met zich mee in de vorm van manuren en technische installaties in de materieelstelplaatsen.
Waar de technische specificaties voor interoperabiliteit van treinen (LOC&PAS TSI 1302/2014) van de Europese Unie vaag stellen dat rollend materieel uitgerust moet zijn met sanitaire systemen die lozing op het spoor voorkomen en de impact op het milieu tot een minimum beperken, vult EuroSpec dit verder in. Zij stellen dat treintoiletten zo ontworpen moeten worden dat ze het waterverbruik minimaliseren en, waar mogelijk, voorzien zijn van systemen voor hergebruik van grijs water of volledige recycling van spoelwater. Daarnaast wordt een onderhoudsinterval van minimaal 14 dagen verplicht, met een voorkeur voor technologieën die 28 dagen of meer halen.
EuroSpec is een samenwerkingsverband waarbij onder meer NV Nederlandse Spoorwegen (NS), Deutsche Bahn (DB), SNCF Voyageurs (SNCF), Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) en Schweizerische Bundesbahnen (SBB) hun krachten bundelen bij het ontwikkelen van nieuwe standaarden voor spoorwegmaterieel.
Twee pioniers trekken de kar bij het ontwikkelen van compacte waterzuiveringsinstallaties voor reizigerstreinen: Cleartrak en WeCo.
Cleartrak (GBR-Rail) reinigt het afvalwater aan boord en zet vaste stoffen om in droge, pathogeen-vrije biosolids en biochar. Ondertussen wordt het water gefilterd en opnieuw gebruikt voor spoeling. De eerste commerciële test vond plaats bij Chiltern Railways in juli 2020 met steun van Innovate UK. Recente updates (2024/2025) bevestigen dat het systeem via programma’s zoals Clean Futures Accelerator “near-market-ready” is. GBR-Rail stelt dat een toilet met gecontroleerde emissie 80 ton afval per jaar in het rioolstelsel loost, terwijl Cleartrak slechts 0,25 ton biochar per jaar produceert. Het bedrijf is van mening dat de totale kosten voor het onderhoud van toiletten gehalveerd kunnen worden, waarbij het waterverbruik met 95% en de uitstoot van broeikasgassen met 35% worden verminderd.
WeCo Toilet kiest voor een gesloten circuit met biologische behandeling en elektrolyse. Het Horizon-project RecycLoo (Grant ID 867076) werd door de EU gefinancierd en eindigde officieel in 2019, maar de technologie en commerciële pilots lopen door, onder meer met partners in Duitsland en Frankrijk. Zo was er in 2025 een programma dat voortbouwde op het Horizon 2020-initiatief RecycLoo en dat zich specifiek focuste op internationale nachttreinen en premium langeafstandsdiensten. De pilots waren bedoeld om de technologie in commerciële omstandigheden te testen, met name op routes waar onderhoudsintervallen van 28 dagen of meer gewenst zijn.
Nachttreinen zijn een logische keuze voor deze technologie, omdat ze vaak lange trajecten afleggen en ’s nachts geen toegang hebben tot standaard reinigingsfaciliteiten. Door waterrecycling kan onderhoud worden beperkt tot één keer per maand, wat operationele flexibiliteit en kostenbesparing oplevert. Met EuroSpec als katalysator, EU-financiering voor projecten zoals RecycLoo en nieuwe pilots in 2025 lijkt de doorbraak van volledige waterrecycling nabij. Experts verwachten dat deze technologie binnen 5 tot 10 jaar op grote schaal wordt toegepast bij nieuwe bestellingen van rollend materieel.
De vraag is niet óf, maar wanneer deze technologie standaard wordt op het Europese spoor. Voor de spoorbedrijven levert dit lagere operationele kosten op, terwijl deze toiletten in een tijd van toenemende waterschaarste een aanzienlijke waterbesparing realiseren.
Laat een reactie achter