Met de goedkeuring van een nieuwe transportwet wordt de nationale spoorwegmaatschappij SNCF gedwongen om haar dominante boekingsplatform, SNCF Connect, open te stellen voor de concurrentie. Hoewel het spoor fysiek al jaren openstaat voor nieuwe spelers, hield de SNCF de deuren van haar populaire app tot voor kort stevig dicht. Wie via SNCF Connect een reis plande, kreeg geen dienstregelingen of prijzen van concurrerende maatschappijen te zien. Dat verandert nu. Frankrijk staat hierin niet alleen; ook andere grote overheidsbedrijven vertoonden dit soort ‘poortwachtergedrag’. Zo liep Deutsche Bahn eerder al een veroordeling op voor het hinderen van de digitale concurrentie.
ALLRAIL, de alliantie van ‘nieuwe’ spoorwegmaatschappijen, is zeer tevreden over het goedkeuren van deze nieuwe Franse wet. In haar persbericht vat ze de kern van de problematiek krachtig samen: “Wat je niet ziet, boek je niet.” Het mechanisme is simpel: wie op het platform van SNCF Connect geen treinen van alternatieve aanbieders vindt, gaat meestal niet elders op zoek naar deze ‘verborgen’ verbindingen. Door concurrenten onzichtbaar te maken, hield SNCF kunstmatig de hand op de markt. Volgens ALLRAIL, geeft deze wet een duidelijk signaal: “Dominante ticketplatforms mogen niet langer als poortwachters optreden. Voor passagiers moeten álle opties zichtbaar zijn..”
Om de impact van deze wet te begrijpen, is het essentieel om het onderscheid te maken tussen de verschillende soorten treinverbindingen. Enerzijds zijn er de openbaredienstcontracten voor het regionale vervoer (zoals de TER). Hier bepalen de Franse regio’s wie er rijdt en tegen welke prijs. Anderzijds zijn er de commerciële ‘open access’-lijnen, zoals de TGV-verbindingen. Op deze lijnen beslist de SNCF zelf welke treinen ze inlegt of schrapt, maar hier moet ze ook de directe concurrentie aangaan met nieuwe spelers zoals Trenitalia of Renfe. Juist op dit commerciële speelveld, waar de strijd om de reiziger het hardst is, gebruikte de SNCF haar boekingsplatform als strategisch schild door de treinen van de concurrentie simpelweg niet te tonen.
Deutsche Bahn
Frankrijk staat niet alleen in deze strijd; het is een patroon dat we bij meer grote Europese staatsbedrijven zien. De meest opvallende parallel is de ‘Duitse kwestie’. Deutsche Bahn (DB) werd in juni 2023 door het Bundeskartellamt (de Duitse mededingingsautoriteit) hard aangepakt. DB misbruikte haar macht door onafhankelijke mobiliteitsplatforms stelselmatig te hinderen: zo weigerde de spoorwegreus real-time data over vertragingen te delen en verbood ze externe verkopers om eigen kortingen aan te bieden. Na een juridische strijd werd DB in maart 2024 definitief gedwongen deze ‘wurgcontracten’ te schrappen.
Ook volop strijd in Zuid-Europa
- Spanje: De Europese Commissie legde in januari 2024 bindende regels op aan de staatsvervoerder Renfe. Het bedrijf werd ervan beschuldigd cruciale data over prijzen en beschikbaarheid achter te houden voor concurrenten die ook tickets van nieuwkomers zoals Iryo verkochten. Renfe moet nu al haar content en real-time informatie onvoorwaardelijk openstellen.
- Italië: De toezichthouder dwong Trenitalia tot meer transparantie na klachten van de private concurrent Italo. Trenitalia moest stoppen met het bevoordelen van haar eigen digitale kanalen en is nu verplicht om de interoperabiliteit tussen verschillende maatschappijen op haar platforms te verbeteren.
Naar een naadloze Europese treinreis
De trend is overal in Europa hetzelfde: de digitale ‘muren’ rondom de nationale boekingssites worden steen voor steen afgebroken. Dit sluit aan bij de bredere ambitie van de Europese Commissie, die met de aanstaande Single Digital Booking and Ticketing Regulation (SDBTR) een uniforme standaard wil voor ticketverkoop. Het uiteindelijke doel is dat een reiziger niet langer drie verschillende apps nodig heeft voor één grensoverschrijdende reis. De stemming in de Franse Senaat is daarmee een cruciale stap richting een transparante, Europese spoorwegmarkt waar niet het eigenbelang van een enkele spoorwegmaatschappij, maar de reiziger centraal staat.
Single Ticket Package
Dit sluit naadloos aan bij het eerder besproken ‘Single Ticket Package’(1). Waar de Franse wet nu vooral focust op de zichtbaarheid van treinen, gaat de Europese regelgeving nog een stap verder. Het doel is dat reizigers niet alleen alle opties zien, maar deze ook als één naadloos pakket kunnen boeken, inclusief doorgaande reisrechten. Zoals we eerder schreven in het dossier over verborgen kosten bij gemiste aansluitingen, is de assertiviteit van Brussel hierin cruciaal. Europa pikt het niet langer dat reizigers de dupe worden van versnipperde ticketverkoop waarbij de garantie op een aansluiting vervalt zodra je bij verschillende maatschappijen boekt.
Bredere worsteling met liberalisering
De weerstand van de SNCF om haar platform open te stellen, is typerend voor de bredere Franse context. Uit een recent Senaatsrapport over de liberalisering van het regionale spoor(2) bleek al dat Frankrijk worstelt met de overgang van een staatsmonopolie naar een open markt. Terwijl de regio’s proberen hun TER-treinen aan te besteden, probeert de nationale operator op alle mogelijke manieren — zowel operationeel als digitaal — de controle te behouden.
De gedwongen openstelling van SNCF Connect is dan ook een bittere pil voor de Franse staatsvervoerder, maar een noodzakelijke voorwaarde voor het slagen van de volledige marktopening. Pas als de digitale drempels verdwijnen, kan de reiziger echt profiteren van de concurrentie die de liberalisering belooft.
De stemming in de Franse Senaat is een overwinning voor de nuchtere vaststelling: een eerlijke markt begint bij eerlijke informatie. De tijd dat nationale ‘kampioenen’ hun eigen digitale loket als een ondoordringbare burcht konden verdedigen, loopt ten einde. Met de combinatie van nationale wetgeving en Europese verordeningen wordt de weg vrijgemaakt voor wat de treinreiziger echt wil: één plek voor alle info, één ticket voor de hele reis, en de zekerheid dat hij ook bij vertraging op zijn bestemming aankomt.
(1) De verborgen kosten bij gemiste treinaansluitingen: Single Ticket Package belooft beterschap
Laat een reactie achter