Serfaus, een Tirools dorpje in de buurt van Landeck, op 1.400 meter hoogte met ongeveer 1.200 vaste inwoners en ruim 7.000 toeristenbedden, kampte tot 1985 met verstikkend verkeer door zijn hoofdstraat, de Dorfbahnstraße. De explosieve groei van het toerisme zorgde ervoor dat deze enige centrale dorpsstraat dagelijks veranderde in een deken van uitlaatgassen waarin ook de openbare bussen zich hopeloos vastreden.
Aanvankelijk probeerde de dorpsraad het probleem bovengronds op te lossen. In 1970 werd bij de ingang van het dorp een centrale opvangparkeerplaats aangelegd en gold er een rijverbod voor dagjesmensen. Pendelbussen moesten de wintersporters naar de skiliften aan de andere zijde van het dorp brengen. Toch bleek dit niet de ultieme oplossing: de pendelbussen bleven steken in de smalle dorpscorridor en zorgden voor ernstige geluids- en geuroverlast.
In 1983 hakte de dorpsraad de knoop definitief door: alle auto- en busverkeer werd uit het centrum geweerd. Automobilisten moesten verplicht parkeren aan de rand van het dorp. Om de skiliften aan het uiteinde van het dorp te bereiken zouden zowel bewoners als reizigers voortaan overstappen op een 1,2 kilometer lang ondergronds transportsysteem. Waar de bouw in juli 1984 startte, werd de ondergrondse lijn op 14 december 1985 officieel in gebruik genomen. Men boorde daarvoor geen tunnel; het traject werd aangelegd in een open gegraven sleuf die nadien weer werd dichtgelegd.
Een uitzonderlijke techniek
Wat het systeem uniek maakt, is dat er geen traditionele sporen of stalen wielen aan te pas komen. Het principe werkt in feite als een ondergrondse hovercraft. Het enige treinstel op het enkelsporige en wisselloze traject beschikt zelf niet over een motor. In het bergstation bevindt zich een krachtige, stationaire elektromotor die een stalen kabel aandrijft waarmee het voertuig heen en weer wordt getrokken. De reistijd tussen het begin- en eindpunt bedraagt ongeveer 7 minuten. Omdat de metro tegenwoordig in een cyclus van 9 minuten pendelt, hoeven reizigers nooit lang te wachten.
Via een stroomrail aan het tunnelplafond worden compressoren aan boord van stroom voorzien. Zij blazen continu lucht onder hoge druk onder de wagen, waardoor de trein exact 0,1 tot 0,2 millimeter boven de gladde betonbaan zweeft. Dit maakt de rit uiterst stil en trillingsvrij. Langs de zijwanden bevinden zich horizontale rubberen wielen die het zwevende voertuig langs geleiderails sturen. Aan diezelfde rails zijn mechanische noodremmen bevestigd die zich bij een eventuele kabelbreuk direct vastgrijpen.
Niet volledig verkeersvrij
Toch is de Dorfbahnstraße niet volledig afgesloten voor voertuigen. Voor zowel dagjesmensen als verblijfstoeristen geldt een speciale regeling. Dagjestoeristen moeten daarbij nog steeds hun wagen achterlaten op de ruime parkings aan de ingang van het dorp.
Toeristen die een accommodatie in het dorp hebben gehuurd, worden in staat gesteld om hun bagage bij de gehuurde accomodatie uit te laden: op de dag van aankomst mogen zij met hun auto het dorp inrijden. Tijdens het verblijf geldt er echter een strikt rijverbod. De auto mag niet worden gebruikt voor lokale ritjes zoals boodschappen doen, naar de lift rijden of ’s avonds uit eten gaan. Wel mogen verblijfstoeristen met de auto het dorp uitrijden voor een daguitstap in de regio.
Plaatselijke bewoners, ondernemers en leveranciers mogen onder strikte voorwaarden en met een speciale vergunning door het dorp rijden. Sinds 2015 is het centrale gedeelte van de Dorfbahnstraße bovendien ingericht als Begegnungszone (woonerf), waar de maximumsnelheid beperkt is tot 20 km/u en voetgangers absolute voorrang hebben op het gemotoriseerde verkeer.
De bediening van de U-Bahn start dagelijks om 07.45 uur. Tussen half juni en half oktober stopt de trein om 17.45 uur; in het winterseizoen (begin december tot begin april) is dat een uur later. Tussen de seizoenen in ligt het ondergrondse net stil. Deze beperkte dienstregeling lijkt vreemd, maar sluit naadloos aan op de openingstijden van de skiliften en wandelgebieden, waar de grote passagiersstromen naartoe trekken. Daarbuiten verliest de kabelbaan haar nut, doordat binnen het dorp zelf alles op wandelafstand ligt.
Kostprijs
In het centrum van het Zwitserse Sion zat men omstreeks 2016 met een soortgelijk ‘last-mile’-probleem. Tussen 2016 en 2021 heeft men dat proberen op te lossen met een schijnbaar goedkoper en moderner alternatief: autonome, elektrische Navya-shuttles (SmartShuttle). Omdat het niet voldeed werd het project in oktober 2021 stopgezet. Vooreerst konden de busjes met een capaciteit van 11 personen de drukke momenten niet aan en konden de busjes niet autonoom voorbij sneeuw en obstakels terwijl ook de snelheid (15 tot 20 km per uur) als een belemmering werd ervaren. Voor het winterseizoen 2021/2022 keerde men in Sion terug naar het vroegere mobiliteitssysteem: het opschalen van het reguliere, elektrische stadsbusnetwerk in combinatie met het uitbreiden van voetgangerszones.
Niettegenstaande een ondergronds vervoersysteem in principe behoorlijk duur is, heeft men dat in Serfaus verstandig aangepakt waardoor men veel kwaliteit voor relatief weinig geld kreeg. Zo was het werken met open sleuven (wat wegens de verkeershinder niet overal mogelijk is) behoorlijk kostenbesparend terwijl het enkelsporige traject zonder wissels eveneens een rem zette op de uitgaven.
Zo kostte de aanleg van het vervoerssysteem in 1984/1985 138,3 miljoen Oostenrijkse Schilling, wat omgerekend in de waarde van 1985 neerkwam op 10,5 miljorn euro. Omgerekend naar de koopkracht van vandaag was dat op ergens tussen 24 en 25 miljoen euro.
Voor die circa 25 miljoen hedendaagse euro kreeg Serfaus destijds meer dan 1,2 kilometer tunnel, vier ondergrondse stations én een compleet luchtkussensysteem. Naar huidige maatstaven voor tunnels en hoogwaardig openbaar vervoer is dat een opmerkelijk scherpe prijs-kwaliteitverhouding.
Grootschalige modernisering (2017 – 2019)
Na ruim dertig jaar trouwe dienst en meer dan 30 miljoen passagiers bereikte de oorspronkelijke installatie haar capaciteitsgrenzen. Daarom onderging het systeem tussen 2017 en 2019 een grondige modernisering van circa 26 miljoen euro (omgerekend naar de huidige koopkracht zo’n 31 tot 32 miljoen euro). De capaciteit werd hiermee bijna verdubbeld van 1.600 naar 3.000 reizigers per uur.
Tevens werden de vier ondergrondse stations volledig gestript, vergroot en uitgerust met moderne glazen perrondeuren die pas openen als de trein stilstaat.Waar tot 2019 de dienst werd verzekerd met een tweedelige trein reed, zet men tegenwoordig een driedelig, doorgankelijk treinstel van 45 meter lang in. Dit biedt veel staand- en zitgemak én brede deuren voor een snelle in- en uitstroom van wintersporters.
Exacte jaarlijkse exploitatiecijfers worden door het lokale kabelbaanbedrijf (Seilbahn Komperdell GmbH) niet los uitgesplitst, maar de exploitatiekosten per passagier zijn uitzonderlijk laag. Dat heeft drie belangrijke technische en economische redenen: Zo is er een extreem lage mechanische slijtage. Omdat de wagens op een luchtkussen van 0,1 tot 0,2 mm zweven is er bv. geen direct contact met de betonbaan. Er zijn ook geen st alen wielen, assen, draaistellen en rails die kunnen slijten. Het onderhoud beperkt zich in essentie tot de stalen trek- en retourkabel, de stationaire motor in het bergstation en de compressoren aan boord.
Er is ook een zeer gunstig energieverbruik. De centrale elektromotor in het bergstation heeft een continu vermogen van 580 kW met een piekvermogen van 950 kW. Aan boord van het treinstel is een compressor met een vermogen van 51 kW. Dat is voldoende om het treinstel van de grond te tillen.
De rit met de U-Bahn is voor iedereen (inwoners, dagjesmensen en verblijfstoeristen) volledig kosteloos. De exploitatie en afschrijving worden indirect gefinancierd uit enerzijds de opbrengsten van de skilift- en bergbanen exploitatie (Seilbahn Komperdell GmbH) en anderzijds uit de gemeentelijke toeristenbelastingen en parkeertarieven van de opvangparking aan de dorpsingang.
Bereikbaarheid:
Serfaus is vanuit het spoorwegstation Landeck te bereiken met buslijn 220. Er is om het uur een bus en de rit vanuit Landeck duurt exact een uur.
Laat een reactie achter