De explosieve stijging van de brandstofprijzen, als gevolg van de blokkades in de Straat van Hormuz, veroorzaakt wereldwijd een economische schok. Terwijl de Vlaamse regering nog volop worstelt met de vraag hoe ze burgers financieel moet compenseren, hebben twee Australische deelstaten de knoop doorgehakt. Zij kiezen niet voor het (indirect) subsidiëren van de tankbeurt, maar voor het volledig gratis maken van de mobiliteit via het openbaar vervoer.
Wereldwijd staan overheden onder enorme druk. De inflatie, aangewakkerd door internationale conflicten en logistieke knelpunten, drijft de prijzen aan de pomp naar ongekende hoogtes. Ook in Vlaanderen is de roep om een tegemoetkoming voor kwetsbare groepen luid. De discussie over ‘cheques’, belastingverminderingen of sociale tarieven loopt echter stroef, omdat de regering vreest voor de impact op de begroting en de effectiviteit van dergelijke maatregelen.
In dat licht is het Australische experiment in Victoria en Tasmanië een interessant contrastpunt. Daar verschuift men de focus van de brandstof naar het alternatief.
Een maand lang gratis in Victoria
In Victoria, met miljoenenstad Melbourne als middelpunt, is al het openbaar vervoer – inclusief de regionale V/Line-treinen – gratis vanaf dinsdag 31 maart tot eind april. De overheid trekt hiervoor naar schatting 71 miljoen dollar uit aan gederfde inkomsten. Premier Jacinta Allan erkent dat het geen structurele oplossing is voor de inflatie, maar noemt het een ‘noodzakelijke stap’ om mensen uit de auto en in de trein te krijgen. Een dagelijkse forens in Melbourne kan hierdoor in april tot wel 220 dollar besparen.
Tasmanië kiest voor de lange termijn
Het eiland Tasmanië gaat nog een stap verder. Daar blijven de bussen en veerboten gratis tot 1 juli 2026. Premier Jeremy Rockliff merkte op dat het gebruik van het openbaar vervoer in de afgelopen week al met 20 procent was gestegen, nog voordat de maatregel officieel inging. Ook schoolbussen, waarvoor voorheen vaak betaald moest worden, zijn nu kosteloos.
Verdeeldheid onder de staten
Ondanks het succes in het zuiden, weigeren andere staten zoals New South Wales (Sydney) en West-Australië (Perth) het voorbeeld te volgen. Zij stellen dat ze zich liever richten op andere vormen van lastenverlichting. Queensland wijst erop dat zij al sinds vorig jaar een vast tarief van 50 cent hanteren voor alle ritten, wat zij als een duurzamer model beschouwen dan een tijdelijke gratis periode.
De achillespees: aanbod versus prijs
Toch leggen deze ingrepen een kwetsbaarheid bloot die ook in Europa pijnlijk voelbaar is. Goedkoop of zelfs gratis openbaar vervoer is in theorie een prachtig instrument, maar in de praktijk enkel zinvol als er ook een degelijk aanbod tegenover staat.
Critici in de Australische media wijzen erop dat de maatregel vooral de stedelijke elite ten goede komt die al toegang heeft tot een dicht netwerk van treinen en trams. Voor mensen in de buitenwijken of op het platteland, waar de bus slechts drie keer per dag rijdt, blijft de dure auto de enige optie. Gratis vervoer zonder voldoende frequentie en bereikbaarheid wordt zo een ‘lege doos’.
De Nederlandse professor Marco Te Brömmelstroet, verbonden aan de denktank ‘The Lab of Thought’, is alvast een overtuigd voorstander van de keuze van de Australische staten Victoria en Tasmanië: “Dit is niet slechts een tijdelijke verlichtingsmaatregel, maar een glimp van hoe slimmer beleid eruitziet in een energietransitie. Vecht niet tegen de brandstofprijs — verminder de afhankelijkheid van het systeem ervan.”
Een fundamentele keuze
Het Australische model dwingt ons tot een fundamentele vraag: moet een overheid de fossiele status-quo financieel ondersteunen, of moet zij diezelfde middelen gebruiken om de transitie naar collectief vervoer te versnellen? Terwijl Vlaanderen nog zoekt naar de juiste formule voor een financiële tegemoetkoming, laten Victoria en Tasmanië zien dat een radicale keuze voor mobiliteit een krachtig, zij het uitdagend, alternatief biedt.
Laat een reactie achter